سیم ارت

سیم ارت چیست؟

اختلاف اصلی سیم ارت با سیم معمولی، در وظیفه و نقش آن در سیستم برقرسانی میباشد. سیم معمولی، مانند سیم فاز یا نول، بخشی از مدار الکتریکی فعال محسوب میشود و جریان الکتریکی در شرایط عادی از آن عبور میکند. این سیم ها برای انتقال انرژی بین منبع تغذیه و مصرف کننده طراحی شده اند. اما سیم ارت یک سیم حفاظتی است که در حالت عادی هیچ جریانی از آن عبور نمیکند و تنها در مواقع بروز نشتی یا خطای الکتریکی وارد عمل میشود.

هدف اصلی سیم ارت، حفاظت از جان افراد و جلوگیری از آسیب به تجهیزات برقی است.

ساختار فیزیکی سیم ارت نیز میتواند با سیم های معمولی تفاوت داشته باشد. این سیم معمولا از مس یا آلومینیوم با هدایت الکتریکی بالا ساخته میشود تا در لحظه بروز خطا بتواند جریان زیاد را به زمین منتقل کند. رنگبندی آن طبق استانداردهای بین المللی معمولا سبز یا ترکیب سبز و زرد است تا براحتی از سایر سیم ها قابل تشخیص باشد. در مقابل، سیم های فاز و نول دارای رنگبندی متفاوت (مانند قرمز، مشکی یا آبی) هستند و نقش اصلی شان تأمین و برگشت جریان الکتریکی در مدار است.

از دیدگاه ایمنی، نبود سیم ارت یا استفاده نادرست از آن میتواند خطرات جدی ایجاد کند. سیم معمولی هیچ نقشی در حفاظت در برابر برق گرفتگی ندارد، اما سیم ارت با انتقال سریع جریان اضافی به زمین، ولتاژ خطرناک را از روی بدنه فلزی وسایل برمیدارد. به همین دلیل، در تمام پروژه های ساختمانی و صنعتی، استفاده از سیم ارت استاندارد یک الزام قانونی و فنی است، در حالیکه سیم های معمولی صرفا وظیفه انتقال انرژی را برعهده دارند.

تشخیص سیم ارت از نول

تشخیص سیم ارت از سیم نول در نگاه اول شاید ساده بنظر برسد، اما در عمل نیازمند دقت و رعایت اصول ایمنی است. اولین و رایج ترین روش شناسایی، توجه به رنگ عایق سیم هاست. طبق استانداردهای رایج، سیم ارت معمولا دارای روکش سبز یا سبز_زرد است، در حالیکه سیم نول اغلب با رنگ آبی یا در برخی موارد سفید مشخص میشود. این رنگبندی برای نصاب ها و تعمیرکاران طراحی شده تا در فرآیند سیم کشی یا تعمیرات، بتوانند بدون خطا نوع سیم را تشخیص دهند. با اینحال، نباید فراموش کرد که در بسیاری از ساختمان های قدیمی این استاندارد رعایت نشده یا با گذشت زمان تغییر رنگ سیم اتفاق افتاده است.

تفاوت مهمی دیگری بین سیم ارت و نول وجود دارد. سیم نول بخشی از مدار الکتریکی است و جریان الکتریکی در شرایط عادی از آن عبور میکند. اما سیم ارت تنها در مواقع بروز نشتی یا خطا وارد عمل میشود و وظیفه آن هدایت جریان اضافی به زمین است تا از خطر برق گرفتگی یا آسیب به تجهیزات جلوگیری شود. به همین دلیل، تست ولتاژ روی سیم نول معمولا وجود ولتاژ نزدیک به صفر نسبت به زمین را نشان میدهد، اما سیم ارت در حالت نرمال هیچ ولتاژی ندارد مگر در شرایط خطا.

برای تشخیص دقیق، میتوان از ابزارهایی مانند فازمتر، مولتی متر یا تستر مقاومت زمین استفاده کرد. یک روش ایمن، اندازه گیری مقاومت بین سیم مورد نظر و یک نقطه ارت معتبر است. سیم ارت باید مقاومت بسیار پایینی نسبت به زمین داشته باشد، در حالیکه سیم نول بدلیل اتصال به شبکه برق، ممکن است در تست ولتاژ، اختلاف پتانسیل کمی نسبت به فاز نشان دهد. با اینحال، تأکید میشود که هرگونه تست باید توسط فردی آشنا به اصول برق و با رعایت کامل نکات ایمنی انجام شود، چراکه اشتباه در شناسایی این سیم ها میتواند منجر به برق گرفتگی یا آسیب جدی به تجهیزات شود.

سیم ارت در تابلو برق

سیم ارت در تابلو برق یکی از اصلی ترین اجزای حفاظتی محسوب میشود که بصورت مستقیم با ایمنی کل سیستم برق ساختمان و تجهیزات متصل به آن ارتباط دارد. در هر تابلو برق، چه در مقیاس صنعتی و چه خانگی، بخشی به نام شینه ارت تعبیه میشود که تمام سیم های ارت مدارها به آن متصل میشوند. این شینه، از طریق هادی زمین به چاه ارت یا سیستم ارتینگ ساختمان وصل شده و وظیفه دارد درصورت بروز نشتی جریان یا اتصال کوتاه، مسیر ایمنی برای هدایت جریان به زمین فراهم کند. نتیجه این عملکرد، کاهش خطر شوک الکتریکی برای افراد و جلوگیری از آسیب دیدن دستگاه های برقی است.

طراحی سیم ارت در تابلو برق باید مطابق با استانداردهای ملی و بین المللی باشد. برای مثال، مقطع سیم باید به اندازه ای انتخاب شود که توانایی عبور جریان های خطا را بدون داغ شدن یا آسیب دیدن داشته باشد. همچنین جنس سیم معمولا مسی با روکش سبز یا سبز_زرد است تا براحتی از سایر سیم ها تشخیص داده شود. اتصال صحیح این سیم به شینه ارت و سپس به سیستم زمین از نظر ایمنی حیاتی است. کوچکترین شل بودن اتصال یا خوردگی در محل ترمینال میتواند کارایی کل سیستم ارت را کاهش دهد.

فرآیند نصب و بهره برداری از تابلو برق، بازرسی و تست دوره ای سیم ارت اهمیت ویژه ای دارد. این تست ها معمولا با دستگاه های مخصوص اندازه گیری مقاومت زمین انجام میشوند تا اطمینان حاصل شود مسیر ارت همچنان سالم و کم مقاومت است. در پروژه های بزرگ، مهندسان برق حتی مسیرهای پشتیبان(Backup) برای ارت پیشبینی میکنند تا درصورت خرابی یا قطع مسیر اصلی، حفاظت قطع نشود. در نهایت، سیم ارت در تابلو برق، یک بخش جانبی یا فرعی نیست، بلکه ستون فقرات ایمنی کل سیستم محسوب میشود و بی توجهی به آن میتواند خسارات جانی و مالی جدی بهمراه داشته باشد.

سیم ارت در ساختمان

پروژه های ساختمانی، اجرای سیستم ارت یکی از اقدامات حیاتی و غیرقابل چشم پوشی در حوزه تأسیسات برقی محسوب میشود. سیم ارت در ساختمان وظیفه انتقال ایمن جریان های نشتی یا اضافه بار ناشی از خرابی تجهیزات را به زمین بر عهده دارد و نقش مهمی در جلوگیری از خطر برق گرفتگی ساکنان ایفا میکند. این سیم بطور مستقیم با چاه ارت یا صفحه ارت متصل شده و از طریق یک مسیر رسانای مطمئن، انرژی اضافی را به زمین تخلیه میکند. هنگام طراحی سیستم برق ساختمان، مهندسان برق همواره بر رعایت استانداردهای ملی و بین المللی در نصب سیم ارت تأکید دارند. از جمله نکات مهم، استفاده از سیم با سطح مقطع مناسب، مسیرکشی اصولی و پرهیز از هرگونه اتصال نامطمئن است. چنانچه اتصال سیم ارت در نقاط مختلف ساختمان بدرستی انجام نشود، ممکن است در مواقع بروز خطا، جریان نشتی بجای تخلیه در زمین، به مسیرهای ناخواسته منتقل شود که این موضوع خطرات جدی را بهمراه دارد.

ساختمان های مدرن، سیم ارت به تمام پریزها، تجهیزات ثابت مانند آبگرمکن برقی، کولر آبی، اجاق برقی و ماشین لباسشویی متصل میشود. اینکار باعث میشود که درصورت بروز مشکل در هر بخش، مسیر امن تخلیه جریان وجود داشته باشد. به همین دلیل، اجرای دقیق و اصولی سیم کشی ارت از مرحله ساخت اولیه ساختمان، اهمیت بالایی دارد و باید توسط تکنسین های مجرب انجام شود.

تست سیم ارت

تست سیم ارت یکی از مراحل حیاتی در بازرسی و نگهداری سیستم های برق رسانی است که اطمینان میدهد این مسیر حفاظتی در مواقع خطر عملکرد صحیحی دارد. در حالت استاندارد، سیم ارت باید مقاومت بسیار کمی نسبت به زمین داشته باشد تا در لحظه بروز خطا بتواند جریان نشتی را بدون تأخیر به زمین منتقل کند. اولین قدم در تست سیم ارت، بررسی چشمی و فیزیکی مسیر آن است. یعنی اطمینان از سالم بودن عایق، اتصال صحیح به شینه ارت در تابلو برق، و اتصال مطمئن به الکترود زمین یا چاه ارت. این بررسی اولیه میتواند بسیاری از مشکلات مانند قطع شدگی یا اتصالات شل را قبل از وقوع حادثه آشکار کند.

برای تست دقیق تر، ابزارهایی مانند میلی اهم متر یا دستگاه ارت تستر استفاده میشوند. این دستگاه ها با تزریق یک جریان مشخص و اندازه گیری اختلاف پتانسیل، مقاومت مسیر ارت را محاسبه میکنند. مقاومت ایده آل باید کمتر از چند اهم باشد (معمولا زیر ۲ اهم برای ساختمان های مسکونی و زیر ۱ اهم برای تجهیزات حساس صنعتی). اگر این مقاومت از مقدار استاندارد بالاتر باشد، باید سیستم ارت اصلاح یا بازسازی شود. یکی از نشانه های مشکل در ارت، عدم تغییر وضعیت فازمتر هنگام تماس با بدنه دستگاه های برقی است که نشان میدهد مسیر ارت عمل نمیکند.

اجرای تست دوره ای سیم ارت، بخصوص در مکانهایی که رطوبت خاک، خوردگی یا فرسودگی اتصالات محتمل است، اهمیت دوچندانی دارد. در پروژه های صنعتی، این تست ها معمولا هر شش ماه یا سالانه انجام میشوند و نتایج آن در گزارشهای ایمنی ثبت میشود. در ساختمانهای مسکونی نیز، با وجود اینکه بازه تست ممکن است طولانی تر باشد، اما توصیه میشود هرچند سال یکبار عملکرد سیم ارت بررسی شود. یک سیستم ارت سالم نه تنها از برق گرفتگی جلوگیری میکند، بلکه در مواقعی مانند صاعقه یا نوسان شدید برق، میتواند از سوختن وسایل الکتریکی گران قیمت نیز پیشگیری کند.

سوالات متداول درمورد سیم ارت

• سیم ارت چه رنگی میباشد؟

بیشتر با رنگ سبز یا ترکیب سبز و زرد ظاهر میشود تا براحتی از دیگر سیم ها متمایز گردد.

• سیم ارت ماشین لباسشویی کجا قرار دارد؟

بدنه پشتی دستگاه متصل است و باید به پریز ارت ساختمان وصل گردد.

• نحوه تشخیص سیم ارت از نول چگونه است؟

رنگبندی، عدم عبور جریان در شرایط عادی و تست مقاومت با ابزار استاندارد امکانپذیر است.

• روش تست سیم ارت چگونه است؟

با میلی اهم متر مقاومت بین سیم و زمین اندازه گیری میشود. در حالت صحیح، مقدار بسیار پایینی باید مشاهده شود.

• سیم ارت را از کجا بخریم؟

سیم و کابل زیتون